« إِلَّا ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ » ، استثناء از كنيزان شوهردار مىباشد كه بعد از ازدواج به سبب فروختن ، هديه دادن ، ارث ، اسارت يا غير اين امور به بردگى شخص درآمده‌اند كه در اين صورت مالك مىتواند نكاح آن زن كنيز را فسخ نموده و بعد از عدّه با وى نزديكى نمايد . و نيز كنيزى كه با عبد صاحب خودش ، ازدواج كرده ، در اين قسم داخل مىشود كه مالك كنيز مىتواند اين نكاح را فسخ كرده و بعد از رعايت عدّه ، با وى جماع كند . ابو حنيفه قائل است به اينكه : « اسارت ، نكاح را از بين نمىبرد ، و با آن ، اين كنيز بر اسير گيرنده حلال نمىگردد » . ولى اطلاق آيه دليل بر عدم اعتبار كلام وى مىباشد . همچنين روايت ابى سعيد خدرى نيز بر اين مطلب دلالت مىكند كه مسلمانان در جنگ‌هاى سختى كه داشتند ، زنانى را به اسارت مىگرفتند كه در سرزمين‌هاى خودشان شوهر داشتند . سپس منادى پيامبر ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) ندا مىداد كه : زنان حامله را وطى نكنيد تا وضع حمل كنند و زنان غير حامله را وطى نكنيد تا با يك حيض استبراء شوند ( عدّهء آنها تمام شود ) . فرزدق « 1 » نيز در شعر خود به آن اشاره نموده است كه : و ذات حليل ، أنكحتها رماحنا * حلال لمن يبنى بها لم تطلّق يعنى زنان شوهردارى كه تيرهاى ما آنان را به نكاح ما درآوردند كه آنها با اينكه طلاق نگرفته‌اند ، بر كسى كه به آنها احسان نمايد ، حلالند . « كتاب اللّه » مصدر موكّد است ؛ يعنى : خداوند بر شما تحريم زنان ذكر شده را مقرّر داشته است . چند فايده : « إحصان » بر چند معنا اطلاق مىشود : 1 - به معناى عفّت ، مثل : « أَحْصَنَتْ فَرْجَها » . « 2 » 2 - به معناى ازدواج ( معناى اسم مصدرى ) ، مثل آنچه كه در اين آيه ذكر شده است . 3 - به معناى آزاد بودن ( در مقابل بردگى ) ، مثل « وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَناتِ » « 3 » بنابر قولى كه قبلا گذشت . 4 - به معناى اسلام ، مثل : « فَإِذا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ ما عَلَى الْمُحْصَناتِ » « 5 »

--> ( 1 ) . او همام بن غالب بن صعصعه مىباشد كه نسب وى با 12 واسطه به بنى تميم مىرسد كه تميم پدر قبيلهء معروفى است كه نسب وى به الياس بن مضر منتهى مىگردد . ( 2 ) . سورهء مباركهء انبياء ، آيهء 91 ، و سورهء مباركهء تحريم ، آيهء ، 12 ( 3 ) . سورهء مباركهء نساء ، آيهء 25 . ( 5 ) . سورهء مباركهء بقره ، آيهء 221 .